در دنیای کسب و کار و مدیریت نیروی انسانی، رعایت قوانین بیمه ای نه تنها یک الزام قانونی است، بلکه تضمینی برای حفظ حقوق کارکنان و جلوگیری از بروز مشکلات حقوقی برای کارفرما به شمار می رود. یکی از مهمترین مقررات در این زمینه، ماده ۱۴۸ قانون کار است که کارفرمایان را موظف می کند، کلیه کارکنان خود را بیمه نمایند. عدم اجرای این ماده می تواند، تبعات جدی و جریمه های سنگینی برای کارفرما به همراه داشته باشد.
این ماده، به وضوح تکلیف کارفرما در قبال بیمه نمودن کارکنان را مشخص کرده و راهکارهای قانونی مقابله با تخلفات بیمه ای را تعیین می کند. به همین دلیل، آشنایی با شرایط و میزان جریمه بیمه نکردن کارمند، برای هر کارفرمایی ضروری است تا بتواند از پرداخت جریمه و مشکلات قانونی پیشگیری کرده و حقوق قانونی پرسنل خود را رعایت نماید.
در این مقاله از سایت ثبت شرکت خوارزمی به بررسی ماده 148 قانون کار، جریمه بیمه نکردن کارمند، راهکار کاهش جریمه بیمه نکردن کارمند می پردازیم.
ماده ۱۴۸ قانون کار چیست؟
بیمه کردن کارکنان در هر واحد کاری، تنها یک تشریفات اداری نیست؛ بلکه حق قانونی کارگر و مسئولیت قطعی کارفرما است. مطابق ماده ۱۴۸ قانون کار، کارفرمایان موظف اند، تمامی کارکنان خود را تحت پوشش بیمه تأمین اجتماعی قرار دهند. در صورتی که این موضوع نادیده گرفته شود، علاوه بر تضییع حقوق نیروی کار، کارفرما با پیامدهای حقوقی و مالی قابل توجهی رو به رو خواهد شد.
بیمه نکردن کارمند می تواند، باعث تشکیل پرونده در مراجع حل اختلاف، صدور برگ مطالبه و حتی الزام کارفرما به پرداخت حق بیمه معوق همراه با جریمه های سنگین شود. به همین دلیل آگاهی از این مقررات و پایبندی به آنها، نه تنها برای حفظ اعتبار و امنیت حقوقی کسب و کار ضروری است، بلکه از بروز هزینه های احتمالی در آینده نیز جلوگیری می کند.
دستورالعمل اجرای ماده ۱۴۸ قانون کار
برای یکسان سازی نحوه رسیدگی به دعاوی و درخواست های مرتبط با بیمه کارگران، شیوه نامه مشترک اجرای ماده ۱۴۸ قانون کار با همکاری وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و سازمان تأمین اجتماعی تهیه و در تاریخ 27/۰۱/۱۴۰۲ با بخشنامه شماره ۱۰۶۰۰ ابلاغ شده است. در فصل نخست این شیوه نامه که مربوط به بررسی و احراز شمول ماده ۱۴۸ است، نکات مهم زیر بیان شده است:
- بررسی دوره های مشمولیت کارگاه: اگر مدارک و شواهد نشان دهد که کارگاه در مقاطعی مشمول قانون کار بوده، تنها همان دوره زمانی ملاک رسیدگی و صدور رأی قرار می گیرد.
- عدم شمول برای افراد دارای مقررات استخدامی خاص یا کارگاه های خانوادگی: اگر فردی تحت استخدام دستگاه هایی باشد که آیین نامه استخدامی اختصاصی دارند (مانند کارکنان دولت) یا در کارگاهی کار کند که کاملاً خانوادگی و شامل روابط درجه اول (پدر، مادر، همسر و فرزندان) است، این فرد مطابق ماده ۱۸۸ قانون کار مشمول قانون کار نمی شود. بنابراین ادعای او برای برخورداری از مزایای ماده ۱۴۸ قابل پذیرش نخواهد بود.
- عدم شمول برای افراد تحت پوشش بیمه های خاص: چنانچه فرد تحت پوشش یکی از بیمه های مستقل و ویژه مانند:
- بیمه کارگران ساختمانی
- بیمه قالی بافان
- بیمه رانندگان
- بیمه های توافقی و مشاغل آزاد
قرار داشته باشد، اجرای ماده ۱۴۸ منتفی است؛ مگر این که رابطه کارگر و کارفرمایی با اسناد معتبر اثبات شود.
- کارگاه های مستثنی شده در برنامه های توسعه: برخی کارگاه ها و فعالیت ها طبق قوانین برنامه های توسعه کشور (از جمله برنامه سوم توسعه) از شمول قانون کار خارج شده اند.
- عدم امکان اجرای ماده ۱۴۸ برای افراد زیر ۱۵ سال: بر اساس ماده ۷۹ قانون کار، به کارگیری افراد کمتر از ۱۵ سال ممنوع است. بنابراین برای این گروه نیز اجرای ماده ۱۴۸ موضوعیت ندارد و هیچ رابطه رسمی کارگر و کارفرمایی قابل ثبت نیست.
جریمه بیمه نکردن کارمند
طبق مقررات تأمین اجتماعی، کارفرمایان موظف هستند، هر ماه لیست کارکنان و میزان حقوق و مزایای آنها را به سازمان تأمین اجتماعی ارائه کرده و حق بیمه مربوطه را حداکثر تا پایان ماه بعد پرداخت کنند. اگر در ارسال لیست یا پرداخت حق بیمه تأخیر یا کوتاهی صورت بگیرد، کارفرما مشمول جریمه خواهد شد. این جریمه ها بسته به نوع تخلف و مدت زمان تأخیر متفاوت هستند و ممکن است، هزینه قابل توجهی برای کارفرما ایجاد کنند.
به طور کلی، عدم ارسال لیست بیمه یا پرداخت نکردن حق بیمه، می تواند، جرایمی معادل ۲ تا ۱۰ برابر حق بیمه به دنبال داشته باشد. در ادامه انواع جریمه بیمه نکردن کارمند و شرایط اعمال هر یک را توضیح می دهیم.
جریمه عدم ارسال لیست بیمه
تمام کارگاه ها و شرکت ها موظف هستند، لیست بیمه پرسنل را به صورت ماهانه ارسال کنند. اگر کارفرما یک یا چند بار از ارسال این لیست خودداری کند:
- ۱۰٪ جریمه بر مجموع حق بیمه و بیمه بیکاری برای هر نوبت عدم ارسال اعمال می شود.
- این جریمه از زمانی محاسبه می شود که بدهی کارفرما قطعی گردد.
- در صورت تکرار، میزان جریمه افزایش یافته و به استناد ماده ۱۸۳، کارفرما حتی ممکن است، به پرداخت ۲ تا ۱۰ برابر حق بیمه نیز محکوم شود.
جریمه تأخیر در ارسال لیست ماهانه
اگر کارفرما لیست را ارسال کند، اما با تأخیر:
- ۱۰٪ جریمه یکباره بر کل حق بیمه و بیمه بیکاری آن دوره، اعمال می شود.
- در کارگاه های پیمانکاری، این جریمه برای هر دوره کاری به صورت مستقل محاسبه می شود.
جریمه پرداخت نکردن یا تأخیر در پرداخت حق بیمه
ارسال به موقع لیست به تنهایی کافی نیست. پرداخت حق بیمه نیز باید تا آخرین روز ماه بعد انجام شود. در صورت تأخیر:
- هر ماه ۲٪ جریمه اضافه به مبلغ بدهی افزوده می شود.
- این جریمه به صورت تجمیعی است؛ یعنی اگر پرداخت چند ماه به تعویق بیفتد، میزان جریمه روی هم محاسبه می شود.
- در یک سال عدم پرداخت، جریمه می تواند به ۲۴٪ بدهی اصلی برسد.
اگر کارفرما قادر به پرداخت حق بیمه نیست، باید حتماً لیست را ارسال کند تا از جریمه عدم ارسال جلوگیری شود. سپس می توان از سازمان تأمین اجتماعی درخواست تقسیط بدهی یا بخشودگی جرایم کرد.
جرایم در صورت بازرسی سازمان تأمین اجتماعی
بازرسی ها معمولاً سرزده انجام می شوند و گزارش بازرسان مبنای محاسبه بدهی خواهد بود. در صورت کشف تخلف:
- کل حق بیمه معوقه محاسبه و مطالبه می شود.
- ۱۰٪ جریمه عدم ارسال و ۲٪ جریمه تأخیر ماهانه نیز افزوده می شود.
- در صورت عمدی بودن، ممکن است، پرونده حقوقی یا کیفری تشکیل شود.
بیشترین تخلفات شایع در بازرسی ها:
- بیمه نکردن کارگران حاضر در محل کار
- پرداخت حقوق کمتر از حداقل دستمزد قانونی
- عدم ارائه لیست حقوق و دستمزد منظم
- عدم رعایت مقررات ایمنی و حفاظت فنی
جریمه های تأخیر بیمه مشاغل آزاد و بیمه اختیاری
در بیمه اختیاری و مشاغل آزاد، کل حق بیمه بر عهده خود شخص است. در صورت تأخیر در پرداخت:
- برای هر ماه دیرکرد، ۴٪ میانگین دستمزد دو سال اخیر + ۱٪ حق بیمه به عنوان جریمه محاسبه می شود.
- اگر این تأخیر ادامه دار باشد، قرارداد بیمه لغو و سابقه فرد قطع می شود.
پیامدهای پنهان کاری یا اعلام ناقص لیست بیمه
در برخی کارگاه ها، برخی کارکنان عمداً یا سهواً بیمه نمی شوند یا اطلاعات اشتباه ارسال می شود. این موضوع پرریسک ترین تخلف در زمینه بیمه است و معمولاً در شکایت کارگری یا بازرسی آشکار می شود. نمونه این نوع از جریمه بیمه نکردن کارمند به صورت زیر است:
| نوع تخلف | پیامد قانونی |
| بیمه نکردن برخی کارکنان | مطالبه کامل حق بیمه + جریمه ۲ برابر + احتمال پیگیری کیفری |
| ارسال ناقص یا اشتباه اطلاعات حقوق و دستمزد | مطالبه ما به التفاوت + ۲٪ جریمه ماهانه |
| شکایت کارگر بیمه نشده | اجرای فوری بازرسی + مطالبه سابقه چندین سال گذشته + امکان توقیف حساب شرکت |
راهکار کاهش جریمه بیمه نکردن کارمند
در صورتی که نقص در ارسال لیست بیمه یا ثبت نکردن نام یکی از کارکنان به صورت غیرعمدی اتفاق افتاده باشد و هنوز از سوی بازرسی یا شکایت کارگر اعلام نشده، بهترین کار، اقدام سریع و اصلاح مستندات است. در این شرایط می توانید، مراحل زیر را طی کنید:
- لیست بیمه ماه جاری را اصلاح کرده یا لیست تکمیلی ارسال کنید. این کار باید از طریق سامانه تأمین اجتماعی یا ارسال لیست با عنوان اصلاحیه انجام شود تا مشخصات کامل تمامی کارکنان ثبت شود.
- با مراجعه به شعبه تأمین اجتماعی، دلیل اشتباه را مستند توضیح دهید. ارائه مدارکی مانند قرارداد کار، فیش های حقوقی، گزارش حضور و غیاب یا اسناد حسابداری می تواند، نشان دهد که خطا عمدی نبوده است.
- در بسیاری از موارد، در صورت اثبات سهوی بودن خطا، امکان تقلیل یا بخشودگی بخشی از جرایم وجود دارد. سازمان تأمین اجتماعی در بررسی پرونده، شرایط کارفرما، سابقه پرداخت، حسن عملکرد و مستندات ارائه شده را مدنظر قرار داده و می تواند، جریمه را کاهش یا تقسیط کند.
کلام آخر: با یک تصمیم درست، از جرایم سنگین دور بمانید!
بی توجهی به بیمه کردن کارکنان می تواند، برای کارفرما هزینه های سنگین و دردسرهای حقوقی به همراه داشته باشد. اما اگر خطا سهوی بوده و به موقع برای اصلاح آن اقدام شود، می توان از بخش زیادی از جریمه بیمه نکردن کارمند جلوگیری کرد. نکته مهم این است که شفافیت، مستندسازی و پیگیری سریع همیشه به نفع کارفرماست.
هرچه زودتر لیست بیمه را اصلاح کنید و موضوع را با شعبه در میان بگذارید، احتمال بخشودگی یا کاهش جریمه بیشتر خواهد بود. در نهایت، اجرای درست قوانین بیمه ای نه تنها از جریمه ها جلوگیری می کند، بلکه به ایجاد اعتماد، امنیت شغلی و رابطه کاری پایدار بین کارفرما و کارکنان نیز کمک خواهد کرد.
هر روز تأخیر ممکن است، باعث ثبت بدهی و جریمه های جدید شود. اگر می خواهید، پرونده تأمین اجتماعی و کد کارگاهی شما بدون برگشت و دردسر ثبت شود، همین حالا با کارشناسان ما در ثبت خوارزمی تماس بگیرید.